ኩሩና ቫይረስ እንታይ ኢዩ፤ covid-19?

ቫይረስ ኮይኑ ንደቂ ሰባት ብሕማም ከም ንጥቃዕ ይገብር እዚ ተላባዒ ሕማም covid 19 ይበሃል ብዙሓት ሰባት ቁሩብ ጥራይ ክሓሙ ይክእሉ ካልኦት ሰባት ካኣ ብከቢድ ክሓሙ ክሳብ ሞት ውን ይበጽሑ። ኣብ ሽወደን ከምኡ ውን ኣብ መላእ ዓለም ተላቢዑ ይርከብ።

ብኸመይ ይመሓላለፍ፤

እዚ ቫይረስ ካብ ሰብ ናብ ሰብ ዝመሓላለፍ ኮይኑ፥ ብቅልጡፍ ይላባዕ ሓደ ዝሓመመ ሰብ ምስ ዝስዕል ወይ ድማ ፊጥ ምስ ዝብል ናብቲ ሓደ ቅልል ዝበለ ሓሚሙ ዝርከብ ሰብ ይመሓላለፍ።

ከምኡ ውን ኣብ ኣእዳውና ይርከብ ብቀሊሉ፥ ብድሕሪኡ ገጽና ምስ ንሕዝ ብኣእዳውና ተጠቃዕቲ ናይቲ ቫይረስ ንኸውን።

እንታይ ምልክታት የርእየና እዚ ሕማም

ብዙሓት ሰባት ሰዓል ክኸውን ከሎ ንገለ ሰባት ድማ ረስኒን ሰዓልን ይገብረሎም። ብዙሓት ሰባት ቁሩብ ጥራይ ክሓሙ ይኽእሉ ንገለ ሰባት ውን ካብ ዓቅሞም ወጻኢ ብምኻን ክሳብ ሞት የብጽሖም። ዓበይቲ ሰባት ማለት ልዕሊ 70 ዝዕድሚኦም ክስነፉ ይኽእሉ ወይ ውን ኣቀዲሙ ሕዱር ሕማም ናይ ልቢን ሳንቡእን ዝጸንሖም።

ገለ ሰባት በዚ ቫይረስ ምልካፎም ምልክታት ከይርኣዩ ይጸንሑ ንካልእ ሰብ ድማ ይላባዕ።

ኣብ ገዛካ ክትጸንሕ ከም ዘለካ እንተድኣ ሓሚምካ

ኣብ ገዛኻ ክትጸንሕ ከም ዘለካ ብዘይ የገድስ ብርቱዕ ሓሚምካ ዋላ ውን ቁሩብ ተጸሊእካ፥ ንኣብነት እንተድኣ ሰዓል ሃሊካ ወይ ውን ቁሩብ ረስኒ ወይ ውን ጸረር ኣቢልካ ኣብ ገዛካ ኮፍ በል።

ምኽንያቱ ንካልእ ሰብ ክትልክም ስለ ትኽእል፥ ስራሕ ካብ ምኻድ ተቆጠብ ትምህርቲ ካብ ምካድ ኣቃርጽ ኣብ ገዛኻ ኮፍ በል ክሳብ ጥዑይ ጌርካ ትሓዊ ምስ ሓወኻ ክልተ መዓልታት ጸኒሕካ ናብ ስራሕካ ትምለስ።

ኩሎም በዚ ቫይረስ ዝተለኽፉ ኣብ ገገዝኦም ምስ ዝዕጸዉ በዚ ቫይረስ ዝልከፍ ካልእ ሰብ ኣይክህሉን እዩ።

ነዚ ቫይረስ ንምጥይፋእ ብሓደ ንሰርሕ

ኣብ መላእ ዓለም ነዚ ሕማም ንምጥፋእ ንቃለስ ኣለና። ንሱ ድማ ናይ መጋባእያ ቦታታት ብምዕጻው ከምኡ ውን ኣብ ገዛኻ ኮንካ ስራሕካ ምስራሕ ኣብ ክንዲ ኣብ ቦታ ስራሕ ከድካ ምስራሕ።

እዚ ማለት ግን ኩሉ ተዓጽዩ ማለት ኣይኮነን ትካላት፣ ድካናት፣ ፋርማሲ፣ ሆስፒታላት ከምኡ ውን እንዳ ፖሊስ ክፉት እዩ።

ገለ ገለ ዝተዓጸወ ትካላት ውን ይርከብ ንሱ ዝኾነሉ ምክንያት ድማ ንምክልኻል ምልባዕ እዩ።

ኣብ ታሕቲ ተጠቂሱ ይርከብ ብከመይ ከም ንከላኸሎ

  • ገጽካ ወይ ውን ዓይንኻ ምሓዝ ኣወግድ ምልባዕ ኣብ ዓይኒ፥ ኣፍንጫ ከምኡ ውን ኣፍ ስለ ዝጅምር
  • ኢድካ ኩሉ ግዜ ብማይን ሳምናን ተሓጸብ፥ ቫይረስ ኣብ ኣእዳውና ስለ ዝተርፉ ስለዚ ብዝተኻእለ መጠን ብማይ ውዑይን ሳምናን ጌርና ኣብ ሓጺር ግዜ ተወሓደ 20 ሰከንድ ክንሕጸብ ኣለና።
  • ኩሉ ግዜ ካብ ዝወጸናዮ ገዛና ምስ ኣተና ኣቀዲምና ኢድና ብደምቢ ንተሓጸብ ከምኡ ውን ካብ ገዛና ናብ ስራሕና ምስ በጻሕና ንተሓጸብ ከምኡ ውን ቅድሚ ምምጋብና ይኩን መግቢ ክንሰርሕ ኣብ ንጅምረሉ ከምኡ ውን ሽንቲ ቤት ድሕሪ ምጥቃምና።
  • ምስ ዝሓመሙ ሰባት ምርኻብ ኣቋርጽ
  • ኣብ እኩብ ሰብ ምኻድ ኣቋርጽ
  • ንስኻ ባዕልኻ እንተሓሚምካ ኣብ ገዛኻ ተዓጾ
  • ሰዓል ኣብ ዝመጸካ ግዜ ኣፍና ብኩርናዕ ናይ ኢድና ዓቢስና ንጠቀም ከምኡ ውን  ኣብ ፊጥ ንብለሉ ግዜ ኣብ ሶፍቲ ወይ ውን ንጹህ ጨርቂ ተጠቂምና ንጉሓፎ።

መን ክሓምም ይኽእል፤

ኩሉ ሰብ በዚ ቫይረስ ክልከፍን ክሓምምን ይኽእል፥ ብዙሓት ሰባት ከይስነፉ ይኽእሉ ዓበይቲ ሰባት ግን ክዳኸሙ ይኽእሉ።

ከምኡ ውን ብዕድመ ዝደፍኡ ከምኡ ውን ተወሳኺ ሕማም ዘለዎም ከም ጸቕጢ ደም፥ ናይ ልቢ ጸገም፥ ናይ ሳንቡእ ሕማም ከምኡ ውን ሽኮርያ ዘለዎም ሰባት ብዙሕ ክሓሙ ይኽእሉ።